است ، بتذكر قلب خود را بنور جمال نورانى مىنمايد « ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ » . تذكر ، روى دو پايه و اصل بنا شده است : اصل اول آن ، انتفاع از موعظه و تأثر نفس از وعد و وعيد و انفعال آن از وعد است . نتيجهء آن انفعال ، رجاء موجب تحصيل اعمال حسنه است ، كما اينكه نتيجهء خوف ، انبعاث نفس سوى تقوى است . اصل دوم ، تذكر بينايى در اعمال و عبرت گرفتن از وقايعى است كه منشأ طلب حق و فرار از باطل مىباشد . عبرت ، گاهى از حالات نيكان مثل حبيب نجار و مؤمن آل فرعون براى انسان حاصل مىشود ، و گاهى هم احوال گذشتگان از اشقياء موجب عبرت مىگردد ، مثل احوال بلعم باعور و فرعون و ابو جهل و ساير اشقياء عالم ، كه سبب اجتناب از هلاك و عقاب و خلاص از شقاوت و و بال مىگردد . سالك ، بعد از بلوغ بمقام تذكر و سير در اين منزل ، بحول و قوه و قدرت خداوند متمسك مىشود . اين مقام را منزل اعتصام و علماى سلوك ، باب اعتصام كه باب هفتم از بدايات است ، نام نهاده‌اند . اعتصام ، انقطاع از غير حق و اعراض از كثرت و تمسك به حق است : « وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَ لا تَفَرَّقُوا » . اعتصام بحبل اللّه بمعنى محافظت و مراقبت بر طاعات و اوامر و نواهى حق است « 1 » . اعتصام بحبل اللّه مقدمهء اعتصام

--> ( 1 ) . اين مقام اختصاص باهل بدايت در سلوك دارد ، چون حفظ مراتب عبادات و ترك معاصى و اجتناب از محرمات مقدمهء ترقى از كثرت و توجه كامل به وحدت است . مقام علم اليقين از به كار انداختن قوهء فكر و تفكر صحيح در آيات آفاق و انفس حاصل مىشود ، ولى مقام عين اليقين و حق اليقين بدون اتيان اوامر الهى و امتثال احكام ربانى و اجتناب از معاصى و بجا آوردن مستحبات و ترك مكروهات حاصل نمىشود . صدور عبادات هم از عبد بايد محض امتثال امر حق و اهليت حق از براى عبوديت باشد ؛ نه « طلبا للحظ و حذرا من البطش » . اهل جنت افعال خدا را براى طمع بهشت و خوف از آتش عبادت مىكنند . لذا سيد الاحرار فرمود : « ما عبدتك خوفا من نارك و لا طمعا لجنتك » . لذا بالاترين عذاب در نظر آن حضرت فراق حق است . جدائى و دورى از حق را بالاترين عذاب مىداند ، لذا فرموده است : « كيف أصبر على فراقك » .